Felsefe: Thales

Tarihte düşünme, sorgulama, rasyonel düşünmeye yönelik ilk eylemleri gerçekleştirenlerden biri olan Milet'li düşünür Thales'i anlatan bu videoyu sizlere sunuyorum.

FELSEFE SÖZLÜĞÜ: Petrus Abelardus

1079 - 1142 yılları arasında yaşamış olan ünlü Ortaçağ filozofu.

 Temel eserleri: Sic et Non, De unitate et trinitate, Diologus inter philosophum, Judaeum et christianum'dur.

Mantık, ahlak ve teoloji konusundaki çalışma ve görüşleriyle tanınan Abelardus, tümeller kavgası'nda, nominalistlerle birlikte, genel kavram ya da sözcüklerin gösterdiği ya da karşılık geldiği hiçbir tek şey bulunmadığını ve varolan herşeyin bireyler ibaret olduğunu kabul etmiştir.

Fakat bu noktada kalmayıp, buradan genel sözcüklerin anlamdan yoksun olduğu sonucunun hiçbir şekilkde çıkmadığını öne süren Abelardus'a göre, güçlük, insan zihninin soyutlama yapma, soyutlamalar oluşturma gücüne sahip bulunduğunu kabul etmekle çözülür. Buna göre, insan zihni yalnızca bireylerin, örneğin Platon'un ve Sokrates'in kavramlarına sahip olmakla kalmaz, fakat bu bireylerin çeşitli yönlerine ilişkin genel fikir ve kavramlara ulaşır.

Kavram realizmi'nden olduğu kadar nominalizmden de uzak duran Abelardus, kavramcılığı benimsemiştir. Nitekim, ona göre; bir tümelin iki şekilde varolduğu söylenebilir: 1 Tümel, ortak bir benzerlik olarak tikellerde ya da bireylerde var olur ve 2 Tümel, zihnin dikkatini söz konusu benzerlik üzerinde yoğunlaştırmasının sonucunda oluşturulan bir kavram olarak, insan zihninde varolur.

Tümeller kavgası dışında inanç-akıl ilişkisi üzerinde de duran Abelardus, akıl yürütme yoluyla ortaya konmamış olan inancın yalnızca bir başlangıç olup, zorlamaya dayanmadığını öne sürmüştür.

Dolayısıyla, inancın verileri üzerinde akıl yürütülmesi gerektiğini öne süren filozof, inanç ve vahiy karşısında, iradeci değil de, entelektüalist bir tavır takınmıştır.

Tanrı'nın varolduğu sonucuna gerçekten var olanla geçici olan arasındaki karşıtlık üzerinde düşünmek ve bedenin zihne olan bağımlılığını genelleştirmek suretiyle varan filozof, yaratmanın, iradenin keyfi bir eylemi olmayıp, Tanrı'nın en iyi olanı seçme zorunluluğunu yansıtan bir eylem olduğunu söylerken, bu konuda Augustinus'un örnekçiliğini benimsemiştir.

Yaşamının son döneminde, daha çok teolojinin kapsamı içinde kalan konuları ele almış olan Abelardus, antik dönem filozoflarının erdemlerinden ve Hristiyan vahyinin birçok temel öğretisini akıl yoluyla bulmuş olmalarından övgüyle söz etmiştir. Günah kavramını da çözümleyen Abelardus, insan davranışlarının, insanı Tanrı'nın gözünde ne daha iyi, ne daha kötü yapabileceğini, zira davranışların kendi başlarına ne iyi ne de kötü olduğunu savunmuştur. Tanrı katında iyi olan niyettir ve günah, davranışla değil de, insan aklının, yanlış olduğunu bildiği bir şeye rıza göstermesiyle olur. Başka bir deyişle, bir eylem ya da sonuç ahlakından çok bir niyet ahlakı geliştiren Abelardus, gerçek ahlaklılığın eylemlerden çok zihinde ve yürekte olduğunu öne sürmüştür.

KAYNAK: Felsefe sözlüğü - Ahmet Cevizci

NOT:Arkadaşlar, kaynak olarak kullandığım kitap, değerli hocamız Prof.Dr. Ahmet Cevizci'nin kitabıdır.  Bazı yazım yanlışlarını da düzeltmekteyim, eski bir basım olduğundan dolayı buna gerek duyduğumu söyleyebilirim.

Roger Bacon (1220 - 12 Haziran 1292)

1220 yılında İngiltere'de doğmuş olan Roger Bacon özgürleşme yolundaki düşünceleriyle bilinir. Harika öğretmen olarak anılmasının temel sebepleri  arasında gözlem ve deneye dayalı bilim düşünceleridir. Din adamları ile yaşadığı tartışmalar yüzünden 10 yıl boyunca hapis hayatı geçirmiştir. Kişinin özgür iradesi, başka insanlara dayanmayan sadece kendi iradesiyle hareket eden bir zihniyet yapısının, insanı erdemli kılacağını düşünüyordu. Matematik, astronomi, optik, simya ve yabancı diller ile ilgilenen Bacon, barutun özelliklerini ve fonksiyonlarını açıklayan ilk Avrupalı bilgindir ayrıca gözlük tasarımı yapan ilk kişidir.  Paris, Oxford gibi üniversitelerde dersler veren Bacon, Yunan düşüncesini batıya aktarmaya çalıştı. Çalışan gemi ve arabalar yapabileceğini de söyleyen ilk bilginlerden biridir.

Bacon en önemli eserlerinden Opus Majus'ta cehalete neden olan ve kişiye gerçeği kapatan şeyleri;

•                                 Ortaçağ'ın kabusu olan skolastik düşünce  
•                                                         Eğitimsizlik
•               İnsanların kendilerini ön plana çıkarma isteği ve cehaleti gizlemek 
•                                                       Otoriteye bağlılık                                                                                                                                                                           

olarak açıklamıştır. Roger Bacon 12 Haziran 1292 yılında hapis hayatından kurtulduktan sonra, Oxford'da hayata gözlerini yummuştur.